छत्रपती शिवाजी महाराज हे हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक आणि भारतीय इतिहासातील सर्वात पराक्रमी, दूरदर्शी आणि लोकाभिमुख राजे होते. त्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा साम्राज्याची पायाभरणी झाली. अन्याय, अत्याचार आणि परकीय सत्तेविरुद्ध लढा देऊन त्यांनी स्वराज्याची स्थापना केली.
जन्म व बालपण जन्म: 19 फेब्रुवारी 1630 जन्मस्थान: शिवनेरी किल्ला (जिल्हा पुणे) वडील: शहाजी राजे भोसले आई: राजमाता जिजाबाई
जिजामातांनी शिवाजी महाराजांना रामायण, महाभारत आणि पराक्रमाच्या कथा सांगून स्वराज्याची प्रेरणा दिली. दादोजी कोंडदेव यांनी त्यांना शास्त्र आणि शस्त्रविद्या शिकवली.
🏰 स्वराज्याची सुरुवात १६४५ साली शिवाजी महाराजांनी तोरणा किल्ला जिंकून स्वराज्याची सुरुवात केली. त्यानंतर त्यांनी: राजगड कोंढाणा (सिंहगड) पुरंदर प्रतापगड असे अनेक किल्ले जिंकले. शिवाजी महाराजांनी गनिमी कावा (गुरिल्ला युद्धनीती) वापरून मुघल आणि आदिलशाही सैन्याला पराभूत केले.
⚔️ प्रमुख लढाया 1️⃣ प्रतापगडची लढाई (1659) अफजल खानाचा वध करून शिवाजी महाराजांनी मराठ्यांची ताकद दाखवून दिली. 2️⃣ पन्हाळगड वेढा (1660) सिद्दी जौहरने पन्हाळगडाला वेढा दिला. बाजीप्रभू देशपांडे यांच्या बलिदानामुळे महाराज सुरक्षित विशाळगडावर पोहोचले. 3️⃣ सिंहगड लढाई (1670) तानाजी मालुसरे यांनी प्राणांची आहुती देऊन कोंढाणा जिंकला. 4️⃣ सुरतेची मोहीम (1664) मुघलांच्या आर्थिक शक्तीवर आघात करण्यासाठी सुरतवर स्वारी केली.
🚢 आरमार (नौदल) शिवाजी महाराजांनी भारतातील पहिले सुसंघटित आरमार उभारले. सिंधुदुर्ग किल्ला हा त्यांच्या आरमाराचा मुख्य केंद्र होता.
राज्याभिषेक तारीख: 6 जून 1674 स्थळ: रायगड किल्ला गागाभट्ट यांनी विधी केला. राज्याभिषेकानंतर त्यांना “छत्रपती” ही उपाधी मिळाली.
धार्मिक धोरण शिवाजी महाराज सर्वधर्मसमभाव मानत. मुस्लिम मशिदी व धर्मग्रंथांचे संरक्षण केले. महिलांचा सन्मान आणि प्रजेला न्याय देणे हे त्यांच्या राज्याचे वैशिष्ट्य होते.
